İstanbul’da yaz aylarında hissedilen sıcaklık yalnızca hava koşullarından kaynaklanmıyor. Kentin yoğun yapılaşması, beton ve asfalt yüzeylerin fazlalığı ve yeşil alanların yetersizliği, bazı bölgelerde “kentsel ısı adası” olarak adlandırılan sıcaklık farkının oluşmasına yol açıyor.
Kentsel ısı adası, şehirlerin çevresindeki daha az yapılaşmış ve daha yeşil bölgelere göre daha sıcak hale gelmesi anlamına geliyor. Gündüz güneşten ısı alan asfalt ve beton yüzeyler, bu ısıyı özellikle gece saatlerinde çevreye geri yayıyor. Böylece şehir merkezlerinde sıcaklık uzun süre yüksek kalabiliyor.
Yoğun yapılaşma sıcaklığı artırıyor
İstanbul’da Esenyurt, Bağcılar, Güngören, Esenler ve Zeytinburnu gibi yoğun yapılaşmanın bulunduğu bölgelerde ısı adası etkisinin daha belirgin olması bekleniyor. Benzer şekilde Kadıköy, Ataşehir, Ümraniye, Şişli ve Beyoğlu gibi yoğun kentsel alanlarda da beton ve asfalt yüzeylerin sıcaklık üzerinde etkisi bulunuyor.
Buna karşılık Belgrad Ormanı, Polonezköy ve kentin diğer geniş yeşil alanları çevrelerine serinletici bir etki sağlıyor. Ağaçlar gölge oluştururken bitkilerin gerçekleştirdiği buharlaşma-terleme süreci de ortamın serinlemesine katkıda bulunuyor.
Ayrıca 2023 tarihli bir İstanbul çalışmasında, yoğun kentleşmiş İstanbul Bölge'sinin ortalama yüzey sıcaklığı 1990'da 25,5°C'den 2021'de 32,8°C'ye yükselirken, Şile'de aynı değerler 22,7°C'den 26,3°C'ye çıkmış. Bu da kentleşmiş ve daha doğal alanlar arasındaki farkın neden önemli olduğunu gösteriyor.
İnsan Sağlığı ve Konforunun Tehlikeye Girmesi.
Sıcak hava olayları , ısıya bağlı ölümlere ve ısıya bağlı hastalıklara katkıda bulunur . Isı adaları yaşayan bölgeler, gündüz sıcaklıklarının daha yüksek olmasına ve gece soğumasının azalmasına daha da katkıda bulunur. Isı, yaşlılar, küçük çocuklar, düşük gelirli nüfus, açık havada çalışanlar ve kronik sağlık sorunları, engelliler, hareket kısıtlamaları olan veya belirli ilaçlar kullanan kişiler gibi gruplar için en büyük endişe kaynağıdır. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, 2004'ten 2018'e kadar yılda ortalama 702 ısı kaynaklı ölüm kaydetti.
Su Kalitesinin Bozulması
Kaldırım ve çatı yüzeylerinin yüksek sıcaklıkları, yağmur suyu akıntısını ısıtabilir ve bu akıntı yağmur suyu kanalizasyonlarına akar. Bu akıntı, akarsulara, nehirlere, göletlere ve göllere salındığında su sıcaklığını yükseltir. Su sıcaklığı, birçok sucul türün metabolizmasını ve üremesini etkiler. Hızlı sıcaklık değişimleri, sucul yaşam için stresli ve hatta ölümcül olabilir. Bir çalışma, kentsel akarsuların ormanlık alanlardaki akarsulara göre daha sık sıcaklık dalgalanmaları yaşadığını bulmuştur. Kentsel akarsulardaki sıcaklık dalgalanmaları, kentsel alanlardan gelen ısınmış akıntı, geçirimsiz yüzeyler nedeniyle daha yüksek deşarj hacimleri ve daha sıcak temel akarsu sıcaklıkları nedeniyle 18°F'ye kadar daha yüksek olmuştur.
Gece sıcaklıkları önem taşıyor
Kentsel ısı adasının en dikkat çekici yönlerinden biri, etkisinin gece de devam etmesi. Gün boyunca ısı depolayan yapı ve yüzeyler, güneş battıktan sonra bu enerjiyi yavaş yavaş atmosfere bırakıyor.
Bu durum özellikle sıcak hava dalgalarında kent sakinlerinin gece saatlerinde de yüksek sıcaklıklara maruz kalmasına neden olabiliyor.
Çözüm yeşil alanlarda
Uzmanlara göre kentsel ısı adasıyla mücadelede ağaçlandırma, park ve yeşil alanların artırılması, geçirgen yüzeylerin kullanılması ve binalarda ısıyı daha az tutan malzemelerin tercih edilmesi önemli önlemler arasında yer alıyor.
İstanbul’da artan yapılaşmanın yanı sıra iklim değişikliğinin de sıcak hava olaylarını daha önemli hale getirmesi, kent planlamasında sıcaklık faktörünün dikkate alınmasını gerekli kılıyor.
İstanbul’un sıcaklığı yalnızca termometrede ölçülen bir değer değil. Kentin nasıl planlandığı, nerede betonlaştığı ve ne kadar yeşil alan bıraktığı da şehrin ne kadar ısınacağını belirliyor.