Yapay zekâ hayatımıza öylesine hızlı girdi ki, çoğumuz ona ne soracağımızla ilgileniyoruz; bildiklerini nereden öğrendiğini ise pek düşünmüyoruz.
Bir hukuk sorusu soruyoruz, cevaplıyor. Tarihi, ekonomiyi, felsefeyi soruyoruz; önümüze derli toplu bilgiler koyuyor. Bir düşünceyi tartışmasını, farklı görüşleri karşılaştırmasını istiyoruz. Peki bütün bunları nereden biliyor?
Yapay zekâ bildiklerini yoktan öğrenmiyor. İnternetteki yazılar, kitaplar ve başka kaynaklardan oluşan büyük bir bilgi birikimiyle eğitiliyor. Ancak kitapları raftan çıkarır gibi aktarmıyor; eğitim verilerindeki dilsel ve kavramsal örüntüleri öğreniyor.[1] Her dijital içerik eğitime katılmıyor. Her konuşma da modeli anında eğitmiyor; izin verilen kullanıcı içerikleri sonraki eğitim süreçlerinde kullanılabiliyor.[2] Yayımlanan içeriklerle özel yazışmaların kullanım koşulları da birbirinden farklıdır.
İnternette yazan, tartışan, araştıran milyonlarca insanın ürettiği yayınlar ve izin verilen yazışmalar, yapay zekânın gelişmesine de katkı sunabiliyor. Ancak insanlığın ürettiği bu bilginin kim tarafından toplandığı, kullanıldığı ve ekonomik değere dönüştürüldüğü artık bir mülkiyet sorunudur.
Matbaa bilgiyi çoğalttı. Gazete onu gündelik hayatın içine soktu. Radyo ve televizyon milyonlara ulaştırdı. İnternet ise insanı yalnızca okuyucu olmaktan çıkarıp bilgi ve düşünce üreticisi yaptı. Yapay zekâ şimdi bütün bu birikimle konuşmayı mümkün hale getiriyor.
İnternet ve yapay zekâ bilgiye erişimi, karşılaştırma ve seçim yapmayı kolaylaştırdı. Ancak bilgiyi değerlendirme, kullanma ve toplumsal güce dönüştürme imkânları hâlâ eşitsiz dağılıyor.
Bir şirketin en üst katında CEO, giriş kapısında güvenlik görevlisi, büroda ofis çalışanı var. Ücretleri, unvanları, yetkileri farklı. Ancak sermayenin sahibi değillerse ve geçimlerini emeklerini satarak sağlıyorlarsa ortak bir gerçekleri var: Ücretli emek düzeninin içindeler. Aralarındaki statü farkı, ortak sınıf çıkarlarını ortadan kaldırmaz.[3]
CEO da güvenlik görevlisi de bir gün kendisine şunu sorabilir:
“Bu şirket benim değil. Geçinmek için emeğimi satıyorum. Ücretim ve unvanım farklı olsa da sermaye karşısındaki ortak çıkarım ne?”
Yüz yıl önce bu sorunun yanıtı kitaplarda, sendikalarda, işçi hareketlerinde ve siyasal tartışmalarda aranıyordu. Bugün herkes, cebindeki telefonla Marx'tan çağdaş emek kuramlarına kadar geniş bir düşünce birikimine ulaşabiliyor.
Yapay zekânın toplumsal gücü, hazır cevaplar vermesinden çok insanların yeni sorular sorabilmesini kolaylaştırmasında aranabilir.
CEO, ofis çalışanı ve kapıdaki bekçi, aralarındaki yapay ayrımların ötesinde ortak emek çıkarlarını kavramalıdır. Bu bilinç dayanışmaya ve örgütlü mücadeleye dönüşmedikçe ücretli kölelik düzeni sürer.
Devrim, yalnızca iktidarın el değiştirmesi değil, üretim ve mülkiyet ilişkilerinin dönüşmesidir.
Yapay zekâdan ürkmeyelim; mülkiyetini sorgulayalım. İnternet altyapısı, dijital platformlar, veri merkezleri ve yapay zekâ sistemleri üzerinde kim söz sahibi? Stanford'a göre 2025'te öne çıkan yapay zekâ modellerinin yüzde 90'ından fazlası endüstri kuruluşlarından çıktı.[4] İnsanlığın ortak bilgisiyle büyüyen bu teknolojilerin mülkiyeti ve denetimi artık sınıf mücadelesinin konusudur.
Sınıf mücadelesi yalnız fabrikada, sokakta, mahallede verilmez. Dijital ortam da emeğin, bilginin ve sermayenin karşı karşıya geldiği bir alandır. İşyerinde üretim araçlarının mülkiyetini sorgulayan emekçiler, dijital dünyada da verinin, altyapının ve yapay zekânın kime ait olduğunu sorgulamalıdır.
İnsanlığın ortak bilgisi, sermayenin ayrıcalığı olmamalıdır. Dijital altyapının ve yapay zekânın toplum yararına, demokratik denetim altında kullanılması ve ortak mülkiyet biçimlerinin geliştirilmesi için mücadele edilmelidir. Teknolojinin geleceği, onu üreten ve kullanan insanların ortak iradesiyle belirlenmelidir.
Yapay zekâ bizi eğitebilir. Ama insanlığın dijital hafızasını hâlâ insanlar yazıyor.
[1] OpenAI, How ChatGPT and Our Foundation Models Are Developed, 2026. Büyük dil modellerinin eğitiminde kullanılan veri kaynakları ve örüntü öğrenme süreçleri.
[2] OpenAI, How Your Data Is Used to Improve Model Performance, 2026. Kullanıcı içeriklerinin model eğitiminde kullanılması, kullanıcı tercihleri ve veri denetimi.
[3] Karl Marx, Ücretli Emek ve Sermaye, 1849. Ücretli emeğin sermayeyle ilişkisi ve emek gücünün geçim karşılığında satılması üzerine.
[4] Stanford University, Institute for Human-Centered Artificial Intelligence (HAI), Artificial Intelligence Index Report 2026, Bölüm 1, “Research and Development”, §1.1, “Notable AI Models”. Rapora göre 2025'te öne çıkan yapay zekâ modellerinin %90'ından fazlası endüstri kaynaklıdır.